Ierse keuken: soda bread (volkoren platbrood)

388a8268434f407fbe8a65a6a1201aae_medium.Soda bread is de benaming voor een snel en zonder bakvorm te bakken brood, waarbij als rijsmiddel geen gist, maar sodium bicarbonaat (ook wel baking soda genoemd) wordt gebruikt.

Dit baking soda werd in 1843 voor het eerst samengesteld door de Britse chemicus Alfred Bird, die voor zijn vrouw op zoek was naar een ander rijsmiddel; zij bakte graag brood, maar was echter allergisch voor gist. Bird vond aldus de eerste versie van een nieuw soort bakpoeder uit: baking soda.

Platbrood in soorten en maten

Platbrood is in soorten en maten over de gehele wereld te vinden. Overal en in alle tijden hebben mensen van fijngestampte granen met eventuele andere gewassen platte koeken of broden gebakken, op hete stenen, boven vuur, in stenen ovens en zelfs in pannen. cdd979f56b823dd828e159e54b9bbdeb_medium.Het meest eenvoudige recept was het mengen van meel met water en (als men het bezat) een beetje zout. Het resultaat was uiteraard een hard en plat baksel, dat overigens redelijk lang kon worden bewaard en het vanouds uitstekend deed bij of als vulmiddel in soepen, stoofpotten en pap.

Platbrood met nieuw rijsmiddel

Soda brood is in feite de combinatie van een oud recept voor een simpel platbrood en het nieuwe rijsmiddel, baking soda, waarvan het resultaat een zachter en luchtiger gebakken brood gaf. Soda bread ontleent zijn naam dus direct aan het gebruik van het nieuwe rijsmiddel en baking soda is er een vast bestanddeel van geworden.

12c1e12b51bf821d6b87e1d06b05f5db_medium.Standaard werd platbrood jarenlang gebakken van meel, zout en water, maar bij de ingebruikname van baking soda veranderde dat. In plaats van water werd nu karnemelk in het brooddeeg gebruikt, omdat dit een betere chemische reactie met het baking soda had dan water. Karnemelk bevat namelijk melkzuur. Wanneer melkzuur in aanraking komt met het sodium bicarbonaat, vormen zich tal van kleine bellen koolstofdioxide; deze zorgen ervoor dat het brood rijst en na het bakken luchtig en zacht blijft.

Een ander voordeel van baking soda boven het oude en vertrouwde gist is, dat er geen wachttijden zijn om het deeg te laten rijzen. Een gistbrooddeeg heeft minstens 1, maar soms wel 2 à 3 perioden rijstijd van tenminste een half maar meestal een heel uur en even zovele keren doorkneden nodig om het gist de tijd te geven zich te ontwikkelen. Bij baking soda is dat niet nodig; het brooddeeg kan na het mengen direct in de oven worden afgebakken. (Veel) kneden van dit brooddeeg wordt door bakkers zelfs afgeraden.

Iers soda bread al snel populair

018ffdcdecd68209a1d43ff0b399f455_medium.Platbrood behoorde ook in Ierland vanouds tot de basisvoedingsmiddelen. Toen de bevolking vanaf 1800 vanwege de Britse onderdrukking armer en armer werd, waren platbrood en aardappelen voor velen nog de enig overgebleven voedselbronnen. Nadat halverwege de 19e eeuw de aardappeloogsten enkele jaren achtereen mislukten vanwege overbeteling en aardappelziekte, was (zelfgebakken) platbrood soms het enige wat men nog te eten had. Na de ontdekking van het baking soda, omarmde men ook in Ierland dit nieuwe rijsmiddel, waar het brood een stuk luchtiger en lekkerder van werd. Hoewel de vreselijke en arme tijden van hongersnood in Ierland nu gelukkig voorbij zijn, is (al dan niet zelfgebakken) soda bread er altijd populair gebleven.

Iers soda bread in variaties

In de loop der tijd zijn er natuurlijk allerlei variaties op het oude basisrecept ontstaan, die in sommige regio’s weer als traditioneel zijn gaan gelden. Zo wordt soda bread wel bereid van volkorenmeel, tarwebloem of een combinatie van beide. Voor een luxere versie van soda bread wil men het platbrood tegenwoordig nog wel eens maken met een witte bloem, die normaal gesproken wordt gebruikt voor het bakken van cake of gebak. Verder wordt de karnemelk in het deeg ook nog wel eens vervangen door yoghurt of door stout (een biersoort); het platbrood rijst met één van deze ingrediënten eveneens, maar krijgt er een totaal andere smaak door.

3ae52ed8a2de792f9164ce5842d26e05_medium.

 

 

 

 

 

 

 

In Ulster kent men een witte versie met een hartige smaak, die daar officieel de naam soda bread mag dragen. Er bestaat ook een volkoren versie van, die normaal gesproken iets is gezoet; deze mag echter geen soda bread heten, maar wordt wheaten bread (tarwebrood) genoemd. In het zuiden van Ierland staat de (gezoete) volkoren versie van soda bread weer bekend als brown bread en in delen van Noord-Ierland kent men een wit soda bread, dat weer fadge wordt genoemd. Verwarring alom dus. Echter, vooral op het Ierse platteland werd (en wordt) volop zelf soda bread gebakken volgens de oude receptuur. Met de stroom van Ierse emigranten kwam het recept van soda bread in de 19e en 20e eeuw mee naar de Verenigde Staten, waar het sindsdien als typisch Iers brood bekend staat.

Ingrediënten

  • 170 gram volkoren tarwemeel ab1a3d1c9a9eb43f792888cf33d5ee1c_medium.
  • 170 gram tarwebloem
  • 300 milliliter karnemelk (liefst op kamertemperatuur)
  • 2 afgestreken theelepels baking soda
  • ½ theelepel zout.

Voor het kneden: wat extra volkoren tarwemeel.

Verder nodig: een mengkom, een houten lepel of spatel, een mes, een bakplaat, bakpapier.

Bereiding

Verwarm de oven voor op 200 °C

399094d513c50999eea2e3a31185e7ab_medium.Knip een vel bakpapier af ter grootte van de bakplaat en leg het er op

Doe alle droge ingrediënten (volkoren tarwemeel, tarwebloem, baking soda en zout) in de mengkom en meng het geheel met de houten lepel of spatel goed door elkaar

Maak een kuiltje in het midden en giet daar de karnemelk in

Meng het geheel snel met de houten lepel of spatel, of met de hand, tot een samenhangend deeg; wanneer het mengsel te droog is, voeg nog wat karnemelk toe, wanneer het mengsel echter te nat en te plakkerig is, voeg nog wat volkoren tarwemeel toe

b7d6906d19ed31c39a3d9fcf510bdf98_medium.Kneed het deeg licht door en vorm er een ronde, iets platte bal of schijf van

Kerf op de bovenkant van de deegbal met een mes een kruis

Leg de deegbal op het bakpapier op de bakplaat

Bak het volkoren platbrood in de oven op 200 °C in ongeveer 30 minuten af; zodra het brood hol klinkt als je er op klopt, is het gaar

Laat het brood op een (taart-) rooster afkoelen.

Variatie ca4f0917c6be7f31fbc021ccaf6855e4_medium.

In plaats van een mengeling van volkoren tarwemeel en tarwebloem , kun je ook kiezen voor alleen volkoren tarwemeel of alleen tarwebloem.

Vervang tarwemeel en tarwebloem eventueel (gedeeltelijk) door een andere meelsoort, zoals bijvoorbeeld maïsmeel, gerstemeel, roggemeel of speltmeel.

9dfc3c7803616a14948862bd4a98d1fc_medium.In plaats van baking soda kan ook bakpoeder worden gebruikt; dit is echter minder sterk rijzend, waardoor de structuur van het platbrood wat vaster zal zijn.

Vervang de karnemelk eventueel door water, zoals dat vroeger ook vaak werd gedaan; de structuur en de smaak van het brood zal dan wel verschillen van de soda bread versie met karnemelk.

Voeg rozijnen of krenten toe aan het soda bread-deeg.

Serveren

79be4745e17a54775de396ffdfc02599_medium.Serveer het soda bread bij het ontbijt, de lunch of de avondmaaltijd.

Serveer het soda bread met zoet of hartig beleg.

Serveer het soda bread bij een maaltijdsoep of maaltijdsalade.

Bainigí sult as bhur mbéile oftewel eet smakelijk!

 

ASMAY.

© 2019 Foto's: Asmay, Office.microsoft.com, Pixabay.com.

 

ca65718babfe38033e82703d5c3922c6_medium.Zie ook:

Finse-keuken-rieska-(rogge-volkoren-platbrood)

Turkse-keuken-patatesli-kek-(aardappelcake)

Canadese-keuken-bannock-(platbrood-uit-de-koekenpan-met-cranberries)

Spaanse-keuken-pan-de-higos-(vijgenbrood)

Of lees verder via:

https://tallsay.com/asmaysrecepten of

https://asmaysrecepten.wordpress.com/ of

https://tallsay.com/asmay of

https://asmay.wordpress.com/

243

6 Comments

ZiaRia

Thursday, February 21, 2019 Reply

Mooi traditioneel recept.

Robin93

Thursday, February 21, 2019 Reply

Lekker en simpel brood, daar hou ik wel van.

AsmaysRecepten

Thursday, February 21, 2019 Reply

Dankjewel!

Oxalis

Thursday, February 21, 2019 Reply

Interessant artikel, mede door de meegegeven achtergrondinformatie. Mooi en eenvoudig recept ook; ik ga dit broodrecept zeker eens proberen.

Zevenblad

Thursday, February 21, 2019 Reply

Simpel, snel én lekker.

Yneke

Thursday, February 21, 2019 Reply

Ziet er goed uit en lijkt me erg lekker.

Laat een reactie achter

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd *

Name *
Email *
Website